Gebouw

Meer over het bijzondere gebouw aan de Sint Bavostraat, de oude Napoleonsweg, waarin Cultuurhistorisch Centrum de Weeghreyse is gevestigd. Het is in 1872 gebouwd als openbare school  samen met een onderwijzerswoning. In 1895 waren er vier afzonderlijke lokalen, in 1914 uitgebreid tot zes. In 1923 werd het verbouwd als gemeentehuis van Rijsbergen. Voor deze functie werden trap, het bordes en het torentje toegevoegd. In 2001 is het aangewezen als rijksmonument. Meer over de architectuurhistorische aspecten van het gebouw en de redenen waarom het is aangewezen als rijksmonument is te lezen op https://cultureelerfgoed.nl/monumenten/519329

Over de bouw van gemeentehuizen in Nederland in het algemeen: het gemeentehuis is ontstaan uit het raadhuis: een gebouw, waar de plaatselijke bestuurders vergaderden en waar tot de Franse tijd vaak ook recht werd gesproken. Het raadhuis is omstreeks de veertiende eeuw ontstaan, toen de rechtspraak en de vergaderingen van de lokale besturen zich verplaatsten van de open lucht naar hiervoor ingerichte zalen. Het Romeins recht dat indertijd van toepassing was, vereiste dat juridische processen werden gedocumenteerd, iets dat in de open lucht niet goed mogelijk was. De naam raadhuis bleef ook na de Napoleontische tijd in zwang als alternatieve benaming voor een gemeentehuis. 

In kleine plaatsen waar geen stadhuis was, gebeurden deze activiteiten vaak in een plaatselijke hoeve, herberg of kroeg, maar in de steden was vaak een stadhuis te vinden waar de schout en schepen gevestigd waren. De gebouwen uit die tijd waren zeer divers. Door de wijzigingen in taken en bevoegdheden van de gemeente is het gebruik en indeling van het gemeentehuis in de loop der tijd drastisch gewijzigd. De Staatsregeling 1798 veranderde de functie van het stadhuis drastisch, doordat hierin de rechterlijke macht uit handen van de lokale bestuurders werd genomen en naar een landelijk orgaan werd verplaatst. Juridische processen verplaatsten zich van het gemeentehuis naar nieuw gebouwde rechtbanken en het cachot verdween uit het gebouw, om plaats te maken voor administratieve ruimten. De gemeente, in de moderne zin van het woord, werd pas in de Franse tijd ingevoerd. Tussen 1806 en 1809 kreeg iedere gemeente een gelijkvormig bestuur, met aan het hoofd een maire, later Burgemeester. De bijbehorende “mairie” was een echt gemeentehuis, met een representatieve functie. Dit bleek gewoonlijk uit een ingangspartij met trappen en een bordes. De invoering van een burgerlijke stand bracht meer wijzigingen met zich mee: er werden specifieke ruimten aangewezen waarin een burgerlijke huwelijksvoltrekking mocht plaatsvinden, waardoor veel gemeentehuizen moesten worden uitgebreid met een speciale trouwzaal. De Gemeentewet uit 1851 leidde tot een golf aan nieuwe gemeentehuizen.  Kleinere gemeenten die hun vergaderingen nog steeds in een plaatselijke uitspanning hielden, moesten hiermee stoppen toen in 1881 een Drankwet werd uitgevaardigd, die het schenken van alcoholische drank verbood in lokaliteiten die in gebruik waren voor openbare activiteiten. Bron:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Gemeentehuis

 
Tot 1996 heeft het gebouw met latere uitbreidingen, dienst gedaan als gemeentehuis van Rijsbergen. In 2005 is het gebouw gerestaureerd en tijdens de restauratiewerkzaamheden bezocht door Prof. Mr. Pieter van Vollenhoven als (toenmalig) voorzitter van het Nationaal Restauratie Fonds. Sinds 2007 is museum de Weeghreyse gevestigd in het oudste deel van het voormalige gemeentehuis.
 
In de Kuyperskamer laten we op een groot scherm de lokale geschiedenis zien aan de hand van een tijdlijn in een kader van de Napoleonsweg. Het paneel is vorm gegeven door ontwerpstudio Claus Wiersma. Een unieke presentatie over de geschiedenis van de gemeente Zundert, gerangschikt in een tijdslijn en gekoppeld aan locaties langs de Napoleonsweg. De inhoudelijke bijdragen zijn afkomstig van Frieda Gouwetor en José Buiks. De kamer was vroeger bestemd voor de wethouder.
De collectie naslagwerken en de filmzaal bevinden zich in de oude Burgemeesterskamer. De trouwzaal werd vroeger ook gebruikt voor de vergaderingen van het college van Burgemeester en wethouders en wellicht heel vroeger voor de gemeenteraad.
 
10 jaar De Weeghreyse in het gemeentehuis.
 
In 2007 is de collectie van “Stichting Streekhistorisch Museum Rijsbergen-Zundert” ondergebracht in het voormalige gemeentehuis. In eerste instantie was deze collectie zichtbaar (vanaf 1988) in de voormalige VGLO school in Rijsbergen. Het initiatief hiervoor werd genomen door Heemkundekring de Drie Heerlijkheden. In 2010 is de “Kuypersstichting voor Cultuur en Historie” opgericht als beheerder van het Cultuurhistorisch Centrum de Weeghreyse. De naam “Kuypers” is door verschillende generaties, vanaf 1923 verbonden (geweest) met gezondheids- en ouderenzorg, onderwijs en cultuur, zowel in de gemeente als daarbuiten. 
 
Het boekje “10 jaar de Weeghreyse in” uit 2017 bevat een overzicht van de tentoonstellingen vanaf 2007 en activiteiten die (jaarlijks) plaatsvinden in het museumgebouw. Daarnaast ziet u interessante informatie over de vlaggen (-kleuren), wapenschilden en oude vermeldingen in oorkondes met betrekking tot de gemeenten Rijsbergen en Zundert. Leuke weetjes over de totstandkoming van het museum. Aandacht voor de grondleggers van het museum, C.A.P. Rombouts en C.A.J. Jochems en de verschillende generaties Kuypers.
 
Ook bevat het informatie over het bijzondere paneel van de Napoleonsweg van ontwerpstudio Claus Wiersma.
Het boekje is een mooie aanvulling op de bestaande historische informatie over onze gemeente en nog steeds te koop voor 10 euro bij de balie. Een prachtig kado-idee voor iemand die ooit geëxposeerd heeft in ons museumgebouw.